آیا میتوانیم بیشفعالی را از ظاهر تشخیص دهیم؟
تصاویر کودکان بیش فعال چگونه است؟ آیا بیش فعالی در چهره فرد تاثیر میگذارد؟
حقیقت این است که وقتی صحبت از اختلال بیش فعالی میشود، ذهن اکثر والدین به سمت علائم رفتاری ADHD میرود. اما سوال اصلی اینجاست که آیا بیش فعالی در ظاهر هم مشخص است؟ مثلا از روی چهره، حالتهای بدنی یا حتی نقاشی کودک چه اطلاعاتی میتوانیم کسب کنیم؟ اگر شما هم نسبت به نشانههای ظاهری ADHD کنجکاو هستید، این مقاله مخصوص شماست. چرا که قصد داریم درباره ظاهر کودک بیش فعال و تحلیل نقاشیهای این کودکان صحبت کنیم.
ابتدا بیش فعالی را به صورت کوتاه و مختصر تعریف کنیم:
راهنمای تشخیصی انجمن روانپزشکی آمریکا ADHD را یک اختلال عصبی رشدی معرفی میکند. در این اختلال مغز فرد در زمینه تمرکز، خودکنترلی و پردازش، عملکرد متفاوتی دارد. به طور کلی باید بگوییم که این اختلال مستقیما روی رفتار و کارکرد فرد اثر میگذارد؛ اما روی ویژگیهای فیزیکی و ظاهری فرد تاثیری نمیگذارد.
اما چرا بعضی از والدین از ما میپرسند که ظاهر کودک بیش فعال با بقیه متفاوت است؟
حقیقت این است که قادر نیستیم که به صورت مستقیم ای دی اچ دی را از روی ظاهر کودک تشخیص دهیم؛ اما باید بگوییم که یک سری نشانهها هستند که به صورت غیرمستقیم در ظاهر و یا رفتارهای بیرونی کودک قابل مشاهدهاند. در ادامه مبحث نشانههای ظاهری ADHD و تصاویر کودکان بیش فعال را برای شما باز خواهیم کرد.
تصاویر کودکان بیش فعال به ما چه میگویند؟
با بررسیهایی که در منابع علمی و معتبر داشتیم باید بگوییم که اختلال ADHD هیچ نشانه فیزیکی یا ظاهری قطعیای ندارد. اما همانطور که میدانید این اختلال روی رفتار، زبان بدن، حالات چهره و حتی نحوه تعاملات اجتماعی فرد تاثیر میگذارد. پس ما در این قسمت 8 نشانه ظاهریای که به صورت غیرمستقیم با ای دی اچ دی مرتبط است را معرفی میکنیم. یعنی این امکان وجود دارد که از روی رفتار و ظاهر کودک بیش فعال، بتوان به یک سری اطلاعات مهم دست یافت.
- حرکات زیاد چشم و بدن یکی از مهمترین نشانههای ظاهری ADHD است. این افراد از بیقراری مداوم رنج میبرند، حتی وقتی نشستهاند نیز بیقرارند.
- این بیقراری، تنش و بیش فعالی حتی در حالات چهره آنها نیز مشخص است. مثل ابروهای بالا گرفته، فک منقبض و یا چشمان بازتر از حد معمول. (در ادامه این قسمت را مفصل توضیح خواهیم داد.
- لباس چروک یا خاکی نیز یکی از نشانههای ظاهری ADHD محسوب میشود. این مورد معمولا به دلیل بیتوجهی، بیشفعالی و بازیگوشی رخ میدهد.
- زحم و کبودیهای کوچک، اما همیشگی. بدن این کودکان، مخصوصا سرزانوها و ساق پا، دارای زخم و کبودی است. این زخمهای مداوم معمولا به دلیل بیاحتیاطی کودک در حرکت کردن ایجاد میشوند.
- کودک مبتلا به ADHD به دلیل اضطراب بالا ممکن است رفتارهایی مثل جویدن ناخن و یا کشیدن موهایش را بروز دهد.
- این کودکان معمولا هنگام عکس گرفتن حرکات و ژستهای ناگهانیای از خود بروز میدهند. مثلا از دوربین دوری میکنند، یا مدام در حال پریدن و چرخیدن هستند.
- تصاویر کودکان بیشفعال گاهی به معنای نقاشیهای این کودکان است. یعنی حتی نقاشی این کودکان نیز علامتی از وجود ای دی اچ دی هستند. نقاشی کودک پررنگ، شلوغ و فاقد ساختار و نظم است.
- این کودکان گاهی واکنشهای هیجانی نامناسبی از خود نشان میدهند. مثلا بیش از حد و بیجا میخندند!
اگر به دنبال آشنایی با جدیدترین ابزارهای روانسنجی ای دی اچ دی هستید، مقاله روند تشخیص و درمان بیش فعالی را به شما پیشنهاد میدهیم.
االبته شما این نکته را مدنظر قرار دهید که هیچکدام از ویژگیهای فوق، صرفا مخصوص بیش فعالی نیستند. پس والدین نباید با مشاهده صرف این علائم، نگران ابتلا به ای دی اچ دی فرزندشان شوند. اما باید بگوییم که اگر این ویژگیها همراه با رفتارهای خاص ای دی اچ دی همراه باشند، میبایست به متخصص مراجعه نمایید.
خب قرار شد هوشیاری بیش از حد یا حالات چهرهای ناشی از برانگیختگی عصبی مثل ابروهای رو به بالا، فک منقبض و چشمان بیش از حد باز را شرح دهیم.
خب همانطور که شما نیز در جریان هستید، بخشهای مختلفی از مغز افراد بیش فعال که وظیفه کنترل هیجانی (کنترل تکانه)، پاسخ به محرکها و تمرکز را برعهده دارد، متفاوت از مغز افراد فاقد این اختلال است!
چنین تفاوتی منجر به برانگیختگی بیش از حد و عکسالعمل و پاسخ شدیدتر و سریعتر به محرکهای بیرونی خواهد شد. ضمن اینکه برای افراد مبتلا به ای دی اچ دی سخت است که حالات چهره خود را در موقعیتهای مختلف تنظیم کنند.
پاسخ علم: آیا ظاهر معیار تشخیص است؟
در زمینه تصاویر کودکان بیشفعال باید بگوییم که طبق بررسیهای مختلفی که توسط روانشناسان و روانپزشکان صورت گرفته؛ ظاهر کودک بیش فعال را نمیتوان معیاری برای تشخیص ای دی اچ دی در نظر گرفت. یعنی ADHD از طریق رفتارشناسی (مشاهده علائم رفتاری فرد) قابل تشخیص است؛ علائمی مثل بیتوجهی، عدم تمرکز، تکانشگری، بیقراری و غیره.
اما نمیتوانیم انکار کنیم که بعضی نشانههای ظاهری، مکمل رفتارشناسی هستند. امروزه در روانشناسی برای تشخیص اختلالات مختلف از روشهای مکملی مثل بررسی نقاشی، فیلم برداری حرکتی و تجزیه و تحلیل حالات چهره استفاده میشود.
طیفسنجی فروسرخ نزدیک (NIRS)
طیفسنجی فروسرخ نزدیک (NIRS) یک تکنولوژی تصویربرداری غیرتهاجمیای برای بررسی دقیق فعالیت مغز است. لازم به ذکر است که NIRS برای کودکان مناسب است. چرا که در مقایسه با روشهای تشخیصیای مثل MRI یا EEG راحتر است، همچنین برای کودک و والدین وی استرس کمتری دارد.
طیفسنجی فروسرخ نزدیک در واقع میزان اکسیژنرسانی به بافت مغز را اندازهگیری میکند. یعنی با کمک این روش قادریم تشخیص دهیم که کدام نواحی مغز فعالیت بیشتری داشته و کدام نواحی فعالیت کمتری دارند.
در زمینه تصاویر کودکان بیشفعال، NIRS چه اطلاعاتی را به ما ارائه میدهد؟
بر اساس نتایج حاصل از NIRS؛ در کودکان مبتلا به ADHD هنگام تجربه و پردازش احساسات، الگوهای متفاوتی از فعالیت مغزی مشاهده میشود. برای مثال یک پژوهش بیانگر فعالیت کمتر و پراکندهتر در قشر پیشپیشانی مغز کودکان مبتلا adhd در مقایسه یا سایر کودکان، هنگام نمایش محرکهای شاد و غمگین است. حالا سوال اینجاست که قشر پیشپیشانی مغز چه مسئولیتی را برعهده دارد؟ در واقع باید گفت که قشر پیش پیشانی مسئول تنظیم هیجانات و کنترل رفتار است. یعنی افرادی که دچار اختلال در تنظیم هیجانات هستند، پاسخهای مغزی ضعیفتر به شادی و واکنشهای گاه اغراقشده یا کند نسبت به غم دارند.
به خاطر دارید که در قسمتهای فوق به برخی از نشانههای ظاهری ADHD مثل ابروهای روبهبالا، فک منقبض و نگاه متحیر اشاره کردیم؟ باید بگوییم که این نشانهها ممکن است نمود بیرونی اختلالات نوروفیزیولوژیک یا اختلال در تنظیم هیجانات هستند. پس بررسیهای NIRS بیانگر ارتباط بین عملکرد مغز و حالات مختلف چهره هستند.
تشخیص ADHD کودک با اندازهگیریهای آنتروپومتریک صورت
ما در حین بررسی منابع علمی غیرفارسی در زمینه تصاویر کودکان بیش فعال و نشانههای ظاهری ADHD به مقاله جذابی که در ساینس دایرکت منتشر شده برخوردیم که در ادامه نتیجه این مقاله را برای شما به صورت مختصر و مفید تفسیر کردیم:
این پژوهش با هدف بررسی ارتباط بین ای دی اچ دی با بعضی از ویژگیهای ظاهری چهره، انجام شد. نتایج پژوهش مذکور نشان میدهند که درعرض بینی، عمق بخش بالایی صورت (یعنی از چشمها تا پیشانی) و طول گوش کودکان مبتلا به ADHD تفاوتهای دقیق و قابل اندازهگیریای وجود دارد. چیزی که جالب توجه است این است که این تفاوتها به قدری استاندارد هستندکه میتوان با استفاده از روشهای آماری و ارزیابی دقیق، احتمال ابتلا به ADHD را بر اساس ساختار صورت تا حدی پیشبینی کرد. البته در این بررسی تاکید شده که نباید بر اساس این ویژگیهای چهره، تشخیص نهایی ابتلا فرد به Adhd را صادر کرد. بلکه میتوان آنها را به عنوان یک علامت جانبی و مفید در کنار رفتارشناسی و علائم اصلی adhd در نظر گرفت که کار تشخیص را تسهیل میکنند.
آیا صورت بیبی فیس از نشانههای ظاهری ADHD است؟
برخی کاربران انجمنهای مرتبط با ADHD گزارش میدهند که افراد مبتلا به این اختلال معمولاً چهرهای جوانتر از سن واقعی خود دارند و حتی گاهی چهرهای بچهگانه یا به اصطلاح بیبی فیس دارند. البته منظور آنها ظاهر فیزیکی فرد است نه رفتار او. هرچند بیبی فیس بودن فرد مبتلا به ای دی اچ دی کمی عجیب است، اما این موضوع بارها در انجمنهای سلامت روان، از جمله درباره اوتیسم، اسکیزوئید و آسپرگر نیز مطرح شده است. پژوهشها نشان میدهند که رشد مغز و صورت در تعامل با یکدیگر و با استفاده از مسیرهای ژنتیکی مشترک شکل میگیرند. حتی در سال ۱۹۶۸ نیز این فرضیه مطرح شد که افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است جوانتر به نظر برسند. بنابراین شاید یک توضیح زیستی عمیق در پس این پدیده وجود داشته باشد که هنوز توسط علم کشف نشده است و نیازمند بررسیهای بیشتر است.
به عنوان والدین کودک بیش فعال چه باید کرد؟
خب حتما از خود میپرسید وقتی که نشانههای ظاهری ADHD را در فرزندمان مشاهده کردیم، چه کاری باید انجام دهیم؟
همه میدانیم که تنظیم و کنترب رفتار والدین، شاهکلید تنظیم رفتار و هیجانات کودکان است. مخصوصا زمانی که نشانههای ظاهری اضطراب، تنش و بیقراری را در کودک خود مشاهده میکنیم.
زمانی که شما نشانههایی مثل چشمان باز و متحرک، فک منقبض، ابروهای بالا رفته یا نفسنفس زدن را مشاهده کردید، متوجه میشوید که فرزندتان در حال تلاش برای حفظ تمرکز است و یا دچار تحریک پذیری هیجانی شده است! در چنین لحظهای انتخاب واکنش صحیح، بسیار حائز اهمیت است!
- به جای اینکه این حالات فرزندتان را سرزنش کنید یا اینکه نسبت به آن بیتوجهی کنید؛ سعی کنید به آرامی احساس فرزندتان را بازتاب دهید. مثلا به او بگویید: انگار خیلی مضطربی… نفست تنده، درست حس کردم؟ (شما با این کار فشار عصبی روی فرزندتان را کم خواهید کرد)
- وقتی شما والدین در لحظات بحران و تنش، آرام نفس میکشید و آهسته صحبت میکنید، به شکل غیرکلامی به کودکتان نشان میدهید چطور خودش را آرام کند.
- زمان مکث ایجاد کنید. با اینکار به کودک کمک میکنید تا بدون احساس طرد، لحظهای از موقعیت دور شود و دوباره تمرکز کند.
مثلا بگویید: بیا یه لحظه باهم کنار بریم و بعد دوباره برگردیم. - نشانههای ظاهری مثل تنش عضلانی صورت، بازتاب فعالیت غیرعادی در قشر پیشپیشانی است. اگر نسبت به این نشانهها آگاه باشید و آنها را بیشتر بشناسید، قادر خواهید بود که زودتر وارد عمل شوید و از تشدید بحران جلوگیری کنید.
- با استفاده از آینه، کارتهای چهره، بازیهای تشخیص احساسات (مثل “حالت من چیه؟”) به کودکتان کمک کنید که بین حس درونی و ظاهر بیرونی ارتباط برقرار کند.
نتیجهگیری
در این مطلب سعی شد تا درباره تصاویر کودکان بیشفعال صحبت کنیم. در این راستا توضیح دادیم هرچند ای دی اچ دی از طریق چهره و ظاهر قابل تشخیص نیست؛ اما از روی برخی نشانههای ظاهری میتوان نسبت به وجود این اختلال در فرد، شک کرد. پس نشانههای ظاهری ADHD را توضیح دادیم. در پایان توضیح دادیم که ظاهر کودک بیش فعال، یعنی قسمتهایی از چهره وی، با دیگران متفاوت است.
برای شناخت بهتر بیش فعالی و همچنین اطلاع از روشهای نوین درمان بیش فعالی کودکان و نوجوانان و آموزش فرزندپروری کودکان بیش فعال، با کارشناسان وب سایت ای دی اچ دی یار در تماس باشید.